Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie
Instytut Gleboznawstwa, Inżynierii i Kształtowania Środowiska

HISTORIA


Od Katedry Gleboznawstwa Wydziału Rolnego UMCS do Instytutu Gleboznawstwa i Kształtowania Środowiska Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie


Jest zupełnie oczywiste, że podstawą wartości jednostki naukowej jest jej program badawczy. W ponad 55-letniej historii Katedry - Instytutu zadania stojące przed nauką w zakresie gleboznawstwa i zespołami badawczymi zmieniły się znacznie. Bezpośrednio po wojnie jako główne zadanie uznano przygotowanie nowej mapy gleb Polski. Już w 1948 r. prace przygotowawcze podjęli prof. dr hab. Bohdan Dobrzański i dr J.Piszczek. W pierwszej fazie prace te zmierzały do opracowania mapy gleb Polski w skali 1 : 1 000 000. W latach 1949-1956 cały zespół Katedry uczestniczył w opracowaniu mapy gleb Polski w skali 1 : 300 000, zbierając i opracowując materiały dla charakterystyki gleb województwa lubelskiego i rzeszowskiego. Przy skromnych warunkach materialnych, gdy podstawowym środkiem transportu był rower, następnie furmanka, a wreszcie samochód terenowy, prace te wymagały ogromnego poświęcenia i wysiłku całego zespołu. W pracach kartograficznych szczególnie wyróżnili się J.Piszczek, S.Uziak, S.Zawadzki, B.Zbysław, J.Borowiec, Z.Chudecki, A.Gorzała, R.Turski.

Obszerny materiał eksperymentalny i bogate doświadczenie terenowe dały podstawy do włączenia pracowników Katedry do zespołu opracowującego nową Systematykę Gleb Polski. Szczególny wkład w te opracowania wnieśli B.Dobrzański, S.Uziak, J.Piszczek, S.Zawadzki. Prace nad doskonaleniem Systematyki Gleb Polski trwają do dziś, a naszym reprezentantem w Komisji Genezy i Klasyfikacji Gleb Polski jest członek tej komisji prof. dr hab. Ryszard Turski. Również i inni pracownicy, w tym głównie prof. dr hab. Józef Borowiec, swymi pracami i opiniami w zakresie systematyki gleb czarnoziemnych i torfowych wnoszą do dziś swój wkład w proces doskonalenia systematyki gleb. Prace kartograficzne pozwoliły naszym pracownikom na zdobycie ogromnego doświadczenia. Zaowocowało to powierzeniem prof. dr hab. J.Borowcowi zadań konsultanta naukowego d/s klasyfikacji gleb na terenie województwa rzeszowskiego oraz opracowania części komentarza i kryteriów klasyfikacji dla gleb górskich tego obszaru, a prof. dr hab. R.Turskiemu obowiązków konsultanta naukowego d/s klasyfikacji gleb na terenie województwa lubelskiego i konsultanta do opracowania map w skali 1 : 25 000 i map glebowo-rolniczych w skali 1 : 5 000. Należy w tym miejscu podkreślić, iż więzi Katedry Gleboznawstwa z praktyką rolniczą były w całej historii Katedry bardzo silne, czego wyrazem są nie tylko wspomniane powyżej prace. Znaczny udział w pracach terenowych mieli ówcześni magistranci Katedry Gleboznawstwa.

Katedra Gleboznawstwa nie ograniczała swych zadań wyłącznie do prac kartograficznych. Równolegle z nimi prowadzone były i rozwijane badania podstawowe. Koncentrowały się one na następujących problemach:

1. Badania fizycznych właściwości gleb
Ten kierunek badań zapoczątkowany przez Bohdana Dobrzańskiego i kontynuowany przez Saturnina Zawadzkiego został znacznie rozwinięty początkowo pod kierunkiem B.Dobrzańskiego, a następnie przez H.Domżała, M.Malickiego, A.Słowińską-Jurkiewicz, J.Hodarę, J.Pranagala. W Katedrze - Instytucie wyodrębniono zespół badawczy i utworzono pracownię specjalistyczną.
W efekcie wieloletnich prac ten kierunek badań Instytutu należy do wiodących nie tylko w kraju. Prace w tym obszarze początkowo koncentrowały się na opracowaniu metodyki i aparatury do określania wodnych właściwości gleb (S. Zawadzki, M. Malicki, H. Domżał). Następnie prowadzono wieloletnie badania wodnych właściwości gleb piaszczystych, w tym agromelioracyjnych metod ich ulepszania wraz ze stosowaniem odpadów przemysłowych i kopalnianych (B.Dobrzański, H.Domżał).
Prace te kontynuowano, rozszerzając zakres badań o problemy wpływu czynników agrotechnicznych na fizykomechaniczne właściwości rędzin (H.Domżał), wpływ narzędzi uprawowych na agrofizyczny efekt uprawy (H.Domżał, A.Słowińska-Jurkiewicz, J.Hodara, J.Pranagal). Znacznego postępu w badaniach fizycznych właściwości gleb dokonano po zorganizowaniu pracowni i udoskonaleniu metodyki mikromorfologicznej i mikromorfometrycznej analizy struktury gleb, do czego w ogromnej mierze przyczyniły się prace A.Słowińskiej-Jurkiewicz, H.Domżała, J.Pranagala, M.Bryk. Nasza pracownia mikromorfometrycznej analizy gleb należy dziś do wiodących w kraju, a wyniki badań były kilkakrotnie nagradzane nagrodami Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz Ministra Edukacji Narodowej.

2. Badania chemicznych właściwości gleb
Zapoczątkowali je J.Piszczek i J.Wondrausch. Najogólniej prace te zmierzały do poznania procesów zachodzących w chemizmie gleb użytkowanych rolniczo. Znaczące były badania zasobności gleb w składniki pokarmowe, prace zmierzające do opracowania metod podnoszenia urodzajności gleb, a ostatnio badania czynników chemicznej degradacji gleb. W początku lat 60 nastąpił znaczny postęp w badaniach zasobności gleb w mikroelementy jako wynik zorganizowania pracowni spektrografii (J.Gliński). Ten kierunek badań został znacznie rozwinięty w wielu pracach metodycznych (J.Gliński, A.Grajpel, J.Magierski). Znaczny wzrost uprzemysłowienia kraju doprowadził do wzrostu zanieczyszczenia metalami ciężkimi. Zaistniała więc potrzeba pilnego rozwoju badań w tej dziedzinie dla określenia skali zagrożenia w ośrodkach przemysłowych i innych częciach kraju i regionu. Znaczące wyniki w tej dziedzinie uzyskali R.Turski, S.Baran, A.Wójcikowska-Kapusta, J.Magierski. Od wielu lat w Katedrze - Instytucie Gleboznawstwa prowadzone były badania nad substancją organiczną gleb (R.Turski, M.Flis-Bujak, G.Żukowska). Wyniki tych badań były i są prezentowane w licznych rozprawach naukowych. Zwieńczeniem ich była monografia opracowana przez R. Turskiego.

3. Inne kierunki badań
W wieloletniej historii Katedry jako wiodącą w kierunkach badań należy uznać problematykę wpływu czynników antropogenicznych na właściwości i przeobrażenie gleb użytkowanych rolniczo. W wyniku wzrostu aglomeracji miejskich powstał nowy problem utylizacji odpadów i ścieków. Pracownicy Katedry podjęli stosowne badania, dotyczące możliwości wykorzystania ścieków komunalnych (J.Borowiec, R.Kosienkowski) oraz wykorzystania niekonwencjonalnych nawozów wytworzonych na bazie odpadów, do nawożenia, użyźniania i rekultywacji gleb (S.Baran, M.Flis-Bujak, W.Martyn). Od szeregu lat w Katedrze prowadzone były badania w dziedzinie erozji gleb (B.Dobrzański, R.Turski, J.Borowiec). Badania te są do dziś prowadzone z pełnym powodzeniem (R.Turski, J.Paluszek).
Od 1956 roku prowadzone były w Katedrze prace zmierzające do poznania rozmieszczenia i właściwości gleb torfowych. Prace te zostały uwieńczone monograficznym opracowaniem torfowisk Lubelszczyzny (J. Borowiec). Wśród olbrzymiej liczby publikacji naukowych, których autorami byli pracownicy naukowi Katedry Gleboznawstwa, znaczące miejsce zajmują rozprawy i monografie poświęcone charakterystycznym dla Lubelszczyzny glebom wytworzonym z utworów kredowych (R.Turski), lessów (R.Turski, A.Słowińska-Jurkiewicz), a także opracowania dotyczące specyficznych dla Lubelszczyzny utworów pyłowych niecałkowitych - lessopodobnych (B.Dobrzański, J.Borowiec i inni).
Migrację składników odżywczych w profilach glebowych w warunkach deszczowania określano na podstawie badań lizymetrycznych (M.Misztal). Badania te wykazały, że deszczowanie, obok stymulowania wzrostu roślin, przynosi również straty związane z wypłukiwaniem składników z gleby do wód gruntowych. Wody te, przenikajac do wód powierzchniowych, powodują ich eutrofizację, czego dowodzą wyniki badań prowadzonych na Pojezierzu Łęczyńsko-Włodawskim, w zlewni rzeki Bystrzycy (M.Misztal, H.Smal). Obecnie badania są kontynuowane w kierunku określenia wpływu substancji humusowych przenikających z gleb do wód na zahamowanie procesów eutrofizacji (H.Smal, S.Ligęza). Trwają również prace nad opracowaniem modelu przemieszczania składników pokarmowych w profilach glebowych (H.Smal). W ostatnim okresie w Instytucie zostały rozwinięte badania nad enzymatyczną aktywnością gleb w celu oceny antropogenicznych przeobrażeń środowiska glebowego (J.Bielińska, H.Domżał).

Prof. dr hab. Henryk Domżał

^

Opracowanie: Maja Bryk, Beata Kołodziej

1st Page 2000